Da li se vraćamo u normalu?

Region CIE će zabilježiti robustan ekonomski rast od 5,7% ove godine, a zatim još jedno snažno povećanje od 5% u 2022. godini. Premda će inflacija sljedeće godine opasti, veći dio vremena će ostati iznad ciljanog nivoa, što opravdava početak zatezanja monetarne politike.

Snažan ekonomski oporavak je uveliko u toku, praćen višom inflacijom, što bi prirodno zahtevalo normalizaciju kamatnih stopa. Određeni statistički podaci su u velikoj meri iskrivljeni zbog efekta baze i vremenske neusklađenosti između potražnje i ponude zbog hvatanja koraka sa jedne strane, kao i nestašica određenih poluproizvoda koji ograničavaju stranu proizvodnje.

Srbija, Rumunija, Poljska i Mađarska već su dostigle svoje nivoe realnog BDP-a iz perioda pre pandemije virusa korona, a ostatak CIE bi to trebalo da postigne u sledećih nekoliko kvartala. Porast u drugom kvartalu 2021. godine uglavnom je bio baziran na oporavku potrošnje domaćinstava i investicija, dok je neto izvoz zabeležio neujednačenije rezultate zbog povećanja uvoza na bazi potrošnje i investicija. Opšte uzev, robusna i otporna tržišta rada, zajedno sa postepenom aktivacijom nagomilane potražnje i dalje pružaju podršku daljim poboljšanjima, posebno u potrošnji domaćinstava. Premda u nekim zemljama rast investicija zaostaje, region će uskoro osjetiti pozitivne efekte velikih priliva sredstava iz EU, zahvaljujući ne samo standardnim fondovima EU, već i planu oporavka EU „Next Generation“. Ipak, uticaj plana se očekuje pretežno od 2022. nadalje. Opšte uzev, očekujemo da će region CIE8 (Srbija, Hrvatska, Češka, Mađarska, Poljska, Rumunija, Slovačka i Slovenija) zabeležiti robustan ekonomski rast od 5,7% ove godine, nakon čega sledi još jedno snažno povećanje od 5% u 2022. godini. Podrazumijeva se da i dalje postoje rizici povezani sa pandemijom virusa COVID19 i opterećenjem lanaca nabavke, navodi se u analizi Erste Grupe.

Stručnjaci Erste Grupe smatraju da će snažan rast i prilično visoka inflacija (premda na nižem nivou nego sada) ostati sa nama i sledeće godine, što opravdava zatezanje monetarne politike u CIE. U narednim mjesecima, centralne banke Češke i Mađarske nastaviće svoje cikluse zatezanja monetarne politike. Centralna banka Rumunije trebalo bi da počne da podiže stope u novembru, a centralna banka Poljske će odložiti svoje prvo podizanje stope za prvi kvartal 2022. godine ili čak kasnije.

Realni sektor: Brz oporavak

Oporavak je uveliko u toku, s obzirom na to da su revidirane procjene rasta BDP-a za drugi kvartal 2021. godine potvrdile njegov snažan tempo širom regiona CIE. Pod uticajem ekstremno niske baze iz drugog kvartala 2020. godine (kada su prve stroge mere izolacije pogodile ekonomije), ekonomski rast je zabeležio veliki uzmah do dvocifrenih vrednosti u Hrvatskoj, Mađarskoj, Poljskoj, Rumuniji, Sloveniji i Srbiji. Zapravo, BDP je porastao za
više od 15% u Hrvatskoj, Sloveniji i Mađarskoj. S druge strane, ukupna brojka za Slovačku bila je neznatno ispod porasta od 10% u odnosu na isti period prethodne godine, dok je ekonomija Češke zabilježila umjereniji oporavak od 8,2% g/g. Ukupno četiri regionalne ekonomije već su dostigle svoje nivoe realnog BDP-a iz perioda prije pandemije virusa korona – Srbija, Rumunija, Poljska i Mađarska. Slovenija je blizu toga, dok je ostatak regiona i dalje malo udaljeniji od redovnog stanja pre pandemije virusa korona; međutim, s obzirom na dalja poboljšanja tokom ljeta i sveopšti nastavak oporavka, to bi trebalo da se postigne u sljedećih nekoliko kvartala.

Porast u drugom kvartalu 2021. godine uglavnom je bio baziran na oporavku potrošnje domaćinstava i investicija, dok je neto izvoz zabilježio neujednačenije rezultate, čime se negativno odrazio na rast u određenim delovima CIE zbog oporavka uvoza na bazi potrošnje i investicija. Potrošnja domaćinstava se brzo poboljšala širom regiona, na bazi ukinutih ograničenja i veoma povoljnog efekta baze. Osim u Slovačkoj i Češkoj, potrošnja domaćinstava dostigla je dvocifrene stope rasta u odnosu na prošlu godinu, te je zabeležila porast od čak 18,8% u Sloveniji. Međutim, uprkos tom veoma povoljnom kretanju, samo dve ekonomije CIE su se vratile na nivoe iz perioda prije pandemije virusa korona u pogledu potrošnje domaćinstava – Poljska i Srbija.

Prognoza nije bez rizika, i dalje postoji rezervni kapaciteti

Podrazumijeva se da prognozu i dalje karakterišu negativni rizici povezani sa daljim tokom pandemije, premda trenutno ne očekujemo da će porast broja slučajeva zaraze u celoj CIE ponovo izazvati uvođenje restriktivnih mjera na nivou celih zemalja. Štaviše, uprkos generalnoj snazi lokalnih tržišta rada i očekivanom daljem opadanju stope nezaposlenosti u cijelom regionu, znatne razlike ostaju kada se pogledaju desagregirani podaci (bez negiranja opšte otpornosti). Stoga, druge prateće brojke, kao što su stope neaktivnosti, sati rada ili desagregirani podaci prema regionima, sektorima, polu ili starosti, pomažu u sticanju preciznije predstave po ovom pitanju. Treba napomenuti da je pandemija virusa COVID-19 ozbiljno poremetila rad usluga koje podrazumijevaju intenzivan kontakt i uprkos optimističnoj ljetnjoj sezoni, moguće je da će biti potrebno više vremena da se oporavi zaposlenost u tim dijelovima ekonomije.

Pored toga, ne može se reći da lokalne ekonomije napreduju maksimalnom brzinom. Određeni kapaciteti za brz rast u narednom periodu i dalje postoje u trenutku kada se zemlje bore protiv nestašica i kašnjenja duž lanca nabavke, posebno sa problemima u vezi sa čipovima u proizvodnji automobila i elektronici, kao i visokim fabričkim cijenama.

Da li nam se bliži zelena inflacija?

U okviru ambicioznog plana da do 2050. godine postane prvi klimatski neutralan kontinent, EU je u julu 2021. godine usvojila niz predloga kojima će se omogućiti smanjenje neto emisija gasova sa efektom staklene bašte za najmanje 55% do 2030. godine, u odnosu na nivoe iz 1990. godine. Inicijative se kreću od dekarbonizacije proizvodnje energije i smanjenja klimatskog otiska prehrambenih sistema do renoviranja zgrada (više u najnovijem izvještaju o stanovanju) i poboljšanja javnog prevoza. Kako bi se postiglo smanjenje od 55% do 2030. godine, potrebna su velika ulaganja u celoj ekonomiji. Usvajanje novih tehnologija će povećati cijene određene robe.

Da li će zelena revolucija trajno povećati inflaciju i aktuelne inflatorne rizike?

Razmjere i obim potrebnih investicija su ogromni. Prema Međunarodnoj agenciji za energiju i samom sektoru energetike će globalno biti potrebno 5 biliona USD investicija godišnje do kraja decenije kako bi se postigli ciljevi neto nulte emisije, što bi odgovaralo povećanju sa 2,5% BDP-a proteklih godina na 4,5% BDP-a do 2030. godine. Istraživanje Boston Consulting Group i Svetskog ekonomskog foruma utvrdilo je da će dekarbonizacija u srednjoročnom periodu povećati potrošačke cijene za 1-4%.

S druge strane, Commerzbank je procijenila da će troškovi prelaska na zelenu ekonomiju za Njemačku u prosjeku iznositi 2-2,5% BDP-a godišnje, što će potrošačke cijene povećati za 2,5% do kraja decenije. Sa januarom 2021. godine, Njemačka je uvela porez na CO24 koji iznosi 25 EUR po toni emisija ugljen-dioksida koje ispuštaju sektor transporta i grijanja. Prema procjenama Njemačkog saveta ekonomskih stručnjaka i Commerzbank-a, uvođenje poreza na CO2 će povećati potrošačke cene za 1,2 pp u 2021. godini, pri čemu 0,6pp potiče od viših cijena goriva i mazuta. U planu je povećanje poreske stope za 5 EUR godišnje u naredne dvije godine, a zatim dva povećanja za 10 EUR. Počev od 2026. godine, na tržištu će se trgovati emisijskim jedinicama.

Check Also

Od 2022. godine Crna Gora otvara vrata digitalnim nomadima

Izmijenjene životne okolnosti, mijenjaju i profil turista koji sada putuju da bi i radili i …

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *