Nedjeljna škola berze: Inicijalna javna ponuda (IPO)

Ove nedjelje u tekstu pišemo o Inicijalnoj javnoj ponudi (IPO).

Preduzeće može pribavljati dodatni kapital preko mehanizma primarnog tržišta. Prvo emitovanje akcija se naziva inicijalna javna ponuda (initial public offering – IPO). Kroz postupak IPO–a, akcije se nude najširoj investicionoj javnosti, odnosno zainteresovanim investitorima koji bi novčanim sredstvima kupovali akcije, a kompanija na taj način pribavlja neophodan kapital za sopstveni razvoj poslovanja. IPO u tranzicionim ekonomijama može da se koristi u svojoj standardnoj proceduri ili pak sa izvjesnim modifikacijama u postupku privatizacije državnih preduzeća, pri čemu je najčešće riječ o kompanijama sa velikim kapitalom i iz oblasti privređivanja od strateškog značaja za zemlju.

Inicijalna javna ponuda, odnosno primarna emisija akcija, predstavlja prilično složen i zahtjevan proces. Stoga se emitenti najčešće oslanjaju na usluge investicione banke koja obavlja cjelokupan posao, od ideje do realizacije primarne emisije akcija. Investiciona banka nastupa u ulozi potpisnika emisije, tzv. underwritera. Znači, investiciona banka potpisuje emisiju i obavezuje se na otkup akcija od izdavaoca po dogovorenoj cijeni, ili se obavezuje da će otkupiti sve neprodate akcije investitorima na tržištu. Druga alternativa je izbor agenta emisije čiji zadatak jeste što bolja promocija atraktivnosti ulaganja u akcije kompanije. Ukoliko investiciona banka, potpisnik emisije, ne želi ili ne može da preuzme cijeli rizik emitovanja i prodaje akcija, odlučuje se da redukuje rizik formiranjem takozvanog Sindikata potpisnika, koji predstavlja grupu investicionih bankara koji učestvuju u prodaji emisije.

Osnovni zadatak investicione banke, odnosno pokrovitelja emisije u postupku IPO, jeste da odredi vrstu akcija koje će biti emitovane (obične ili preferencijalne), cijenu po kojoj će se investicionoj javnosti ponuditi akcije (Public Offering Price – POP) i vrijeme izlaska na tržište. U procesu određivanja cijene akcija, koje su predmet javne ponude, potpisnik emisije mora obratiti pažnju na nekoliko ključnih parametara, kao npr. finansijsko stanje kompanije, profitabilnost, stopu rasta, stepen povjerenja investitora i sl. Dakle, da bi kompanija mogla uspješno da sprovede javnu ponudu, neophodno je da ima stabilnu tržišnu i finansijsku poziciju, prepoznatljiv brend, realne mogućnosti razvoja, određen nivo profitabilnosti, odgovarajuću kadrovsku strukturu, zatim profesionalne, partnerske i kooperativne odnose sa okruženjem, međunarodno sertifikovane procese i proizvode i da ima uspostavljen efikasan mehanizam poslovnog i finansijskog izveštavanja i interne kontrole.

Putem inicijalne javne ponude može se izvršiti potpuna privatizacija kompanija, privatizacija javnog sektora u državnom ili većinski državnom vlasništvu. Na osnovu dosadašnjih iskustava zemalja u okruženju, najbolje rezultate je dala diversifikacija vlasničke strukture kompanija, jer samo takve kompanije dobijaju na atraktivnosti i ostaju prisutne na tržištu kapitala duži vremenski period.

Male porodične ili ortačke kompanije često se u svom razvojnom ciklusu susrijeću sa potrebom prikupljanja novih sredstava za potrebe istraživanja i razvoja, osvajanja novih proizvoda i tržišta, širenje proizvodnje i kupovinu nove opreme, izmirenje postojeće zaduženosti, diversifikovanje poslovanja kompanije ili čak – akvizicije.

Inicijalna javna ponuda može se sprovesti na sljedeće načine:

  • metod fiksne cijene,
  • metod „book building“ i
  • kombinacijom ova dva metoda.

U postupku sprovođenja IPO se najčešće primenjuje tzv. procedura „book building“-a. Riječ je o proceduri koju kompanije, posredstvom underwritera, koriste za efektivnu distribuciju emitovanih akcija. Naime, česta je situacija da je tražnja za ponuđenim akcijama veća od ponude, pa je neophodno napraviti izbor, u smislu broja i strukture investitora, budućih akcionara kompanije. Dakle, proces „book building“ usmjeren je na razdvajanje velikih i individualnih investitora i određivanje raspona cijene, odnosno cijene po kojoj će se izvršiti prodaja akcija nakon isteka definisanog roka za dostavljanje ponuda.

Check Also

Skandal koji je otkrio suosnivač Apple-a: Kreditna kartica ne vjeruje ženama

Sosnivač Apple- Stiv Voznijak pridružio se internet debati i optužbama da Appleova kreditna kartica diskriminiše …

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *